Yangiliklar · Kun tartibi
Iqlim oʻzgarishi
Iqlim maqsadlari faqat makonga, yaʼni rejaga tushganda haqiqatga aylanadi. Bu kun tartibida uglerod izi, Parij kelishuvi, nol chiqindi va isrof mavzularidagi oʻzgarishlarni rejalashtirish nuqtai nazaridan kuzatib, muntazam yangilab boramiz.
Soʻnggi yangilanish: 2026-yil 10-noyabr
01Uglerod izi
- Iqlim toʻgʻrisidagi qonun (7552-son) 2025-yil 9-iyulda Rasmiy gazetada eʼlon qilinib, kuchga kirdi.
- Turkiya emissiyalar savdosi tizimi toʻgʻrisidagi nizom 2026-yil 27-avgustda kuchga kirdi. Tizim sinov davri bilan boshlanadi; yillik emissiyasi 50 ming tonna CO₂e dan ortiq korxonalar qamrab olinadi.
- Qamrovdagi korxonalar dastlabki monitoring rejalarini nizom kuchga kirganidan keyin ikki oy ichida taqdim etadi.
Rejalashtirish uchun: Shahar shakli, transport va bino fondi uglerod yukining katta qismini belgilaydi. Zichlik, aralash foydalanish va jamoat transporti qarorlari rejalashtirish bosqichida qabul qilinadi.
02Parij kelishuvi
- COP31 2026-yil 9–20-noyabrda Antaliyada boʻlib oʻtmoqda; Turkiya va Avstraliya hamkorlikdagi raislik modeli asosida olib boradi.
- Turkiyaning ikkinchi milliy hissasi: 2030-yilga prognoz qilingan 695 mln tonnadan 2035-yilda 643 mln tonna CO₂e gacha kamaytirish; uglerod neytralligi 2053-yil.
- AQShning Parij kelishuvidan chiqishi 2026-yil 27-yanvarda kuchga kirdi.
- 2026-yil iyul holatiga koʻra tomonlarning taxminan toʻrtdan biri (45 mamlakat) yangi milliy hissasini hali taqdim etmagan.
Rejalashtirish uchun: Milliy maqsadlar mamlakat, havza va shahar rejalariga tushmaguncha qogʻozda qoladi. Moslashuv va kamaytirish qarorlarining hududiy ifodasi yaratilishi kerak.
03Nol chiqindi
- Nol chiqindi harakati 2017-yilda boshlangan; 2025-yil oxirigacha taxminan 90 mln tonna chiqindi qayta tiklangan.
- Qayta tiklash darajasi 2025-yilda 37,53 foizga yetdi; 2035-yil maqsadi 60 foiz.
- 30-mart Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan Xalqaro nol chiqindi kuni sifatida nishonlanadi.
Rejalashtirish uchun: Yigʻish, saralash va qayta tiklash obyektlari uchun joy tanlash rejalashtirish qaroridir. Aylanma iqtisodiyot hududlari qurilish rejalarida boshidanoq belgilanishi kerak.
04Isrof
- UNEPning 2024-yilgi Oziq-ovqat isrofi indeksiga koʻra, 2022-yilda 1,05 mlrd tonna oziq-ovqat isrof qilingan; bu isteʼmolchiga yetib boradigan oziq-ovqatning taxminan beshdan biri.
- Uy xoʻjaliklarida kishi boshiga yiliga oʻrtacha 79 kg oziq-ovqat chiqindiga ketadi; shu bilan birga 783 mln kishi ochlikka duch kelmoqda.
- Suv, tuproq va energiya isrofi resurs chegarasidan oshib ketgan talablarning umumiy natijasidir: Orol dengizi buning eng yaqqol misollaridan biri.
Rejalashtirish uchun: Talabning chegarasi yoʻq, resursning chegarasi bor. Reja bu chegarani tan olib, oʻlchovni makonga tushirish vositasidir.
Ushbu mavzudagi maqolalarimiz
- COP31 · Nadir Doʻgʻanning maʼruzasi (17-noyabr)
- Orol inqirozi: Oʻlchovini yoʻqotgan havza
- 8-noyabr Butunjahon shaharsozlik kuni bayonoti
Manbalar
- T.C. Resmî Gazete / Alo Maliye (2025). 7552 sayılı İklim Kanunu, 9 Temmuz 2025. www.alomaliye.com
- Foreks (2026, 27 Ağustos). Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi yürürlüğe girdi. www.foreks.com
- UNFCCC. The Road to Antalya (COP31). unfccc.int
- T.C. İklim Değişikliği Başkanlığı (2025). Minister Kurum announces Türkiye's NDC at COP30. iklim.gov.tr
- E&E News (2026). So long, Paris: US officially leaves landmark climate pact. www.eenews.net
- Climate Home News (2026, 6 Ağustos). Quarter of countries still missing UN climate plans 18 months after deadline. www.climatechangenews.com
- Alo Maliye (2026, 30 Mart). Sıfır Atık hareketinde yeni bilanço: 90 milyon ton atık ekonomiye kazandırıldı. www.alomaliye.com
- UNEP (2024). Food Waste Index Report 2024 – key messages. wedocs.unep.org